دستمزد 1405؛ ترمیم حقوق در سایه سبد معیشت 80 میلیونی
پرونده دستمزد کارگران برای سال 1405 هنوز به طور کامل بسته نشده است. با وجود اینکه شورای عالی کار در پایان سال گذشته حداقل دستمزد کارگران را با 60 درصد افزایش به حدود 16 میلیون و 625 هزار تومان رساند، افزایش روزافزون هزینههای زندگی باعث شده تا ترمیم مزد بار دیگر به یکی از اصلیترین خواستههای جامعه کارگری تبدیل شود.
توافق اولیه برای افزایش دستمزد کارگران
یکی از اعضای گروه کارگری شورای عالی کار اعلام کرد که در جلسه اخیر با گروههای سهگانه (کارگر، دولت، کارفرما) بر سر افزایش حقوق در نیمه دوم سال جاری توافق اولیه صورت گرفته است. با این حال، چالشهای اجرایی و اختلاف نظر بر سر چگونگی اعمال این افزایش، تصمیمگیری نهایی را دشوار کرده است.
محسن باقری، عضو گروه کارگری شورای عالی کار، خبر از دستیابی به توافق اولیه برای افزایش دستمزدها داد و گفت: برخلاف سالهای گذشته، امسال برای اولین بار بازنگری در دستمزدها در بازههای ششماهه در حال پیگیری است و اصل موضوع افزایش دستمزد مورد توافق قرار گرفته است.
باقری با اشاره به اینکه در مورد «میزان» افزایش به نقطه مشترک رسیدهاند، اما بحث بر سر «نحوه اجرا» همچنان جدی است، توضیح داد: اختلاف اصلی میان گروههای سهگانه این است که آیا این افزایش باید مستقیماً بر پایه حقوق اعمال شود یا تمامی اقلام مزدی را در بر بگیرد.
وی افزود: نمایندگان دولت و کارفرمایان در حال رایزنی با نهادهای بالادستی و وزارتخانههای مربوطه هستند تا تصمیم نهایی را اتخاذ کنند.
افزایش 60 درصدی مزد، کاهش قدرت خرید
طبق قانون، حداقل دستمزد ماهانه کارگران در سال 1405 حدود 16 میلیون و 625 هزار تومان تعیین شده است. این رقم نسبت به زوم اپک سال گذشته افزایش قابل توجهی داشته، اما شکاف میان رشد دستمزد و هزینههای زندگی باعث شده که افزایش اسمی حقوق نتواند قدرت خرید خانوار را به همان اندازه بالا ببرد.
بر اساس مصوبه شورای عالی کار، دریافتی کارگر مجرد بدون سابقه با احتساب مزایا حدود 21 میلیون و 825 هزار تومان است. این رقم برای کارگر متأهل بدون فرزند حدود 22 میلیون و 325 هزار تومان و برای کارگر متأهل دارای دو فرزند حدود 26 میلیون و 150 هزار تومان محاسبه میشود.
رقم مورد توافق در مذاکرات مزد برای سبد معیشت سال 1405 حدود 42 میلیون و 900 هزار تومان بود. این رقم مربوط به زمان محاسبه سبد معیشت برای مذاکرات مزد است و نباید آن را با هزینه فعلی زندگی یک خانوار کارگری یکسان دانست.
بررسی وضعیت اقتصادی خانواده تنها با نگاه کردن به عدد حقوق امکانپذیر نیست / در حال حاضر یک «رقم واحد و رسمی» برای سبد معیشت شهریورماه وجود ندارد
بهنام بهادری، کارشناس اقتصاد خانواده، در این باره میگوید: بر اساس برآورد مستقل گروه کارگری، هزینه سبد معیشت از 80 میلیون تومان عبور کرده و این هزینه نسبت به رقم محاسبهشده در دیماه سال گذشته تقریباً دو برابر شده است.
او میافزاید: در کنار این رقم، برآوردهای دیگری نیز از سوی فعالان کارگری منتشر شده است. برای نمونه، برخی فعالان کارگری هزینه زندگی یک خانوار متوسط را 90 میلیون تومان محاسبه کردهاند. بنابراین در حال حاضر یک «رقم واحد و رسمی» برای سبد معیشت شهریورماه وجود ندارد و اعداد 80 تا 90 میلیون تومان بیشتر بیانگر برآوردهای جدید گروههای کارگری و کارشناسان از هزینه واقعی زندگی هستند.
این کارشناس اقتصاد خانواده اظهار میدارد: بررسی وضعیت اقتصادی خانواده تنها با نگاه کردن به عدد حقوق امکانپذیر نیست. زمانی که درآمد خانوار از هزینههای ضروری عقب میماند، خانواده ابتدا اقلام غیرضروری را حذف میکند، اما با ادامه فشار تورمی، دامنه حذف هزینهها به کالاها و خدمات ضروری نیز میرسد.
کاهش قدرت خرید به معنای خرید کمتر مواد غذایی نیست / شکاف میان مزد و هزینه زندگی تنها یک شاخص اقتصادی نیست و مستقیماً بر کیفیت زندگی خانوار اثر میگذارد
او تاکید میکند: کاهش قدرت خرید فقط به معنای خرید کمتر مواد غذایی نیست؛ بلکه مجموعهای از تصمیمهای اجباری را به خانوار تحمیل میکند. خانوادهای که تمام درآمد خود را صرف هزینههای جاری میکند، دیگر امکان ایجاد پسانداز یا مقابله با شوکهای ناگهانی مانند بیماری، تعمیر خودرو، افزایش اجاره یا کاهش درآمد را ندارد.
بهادری میگوید: از این منظر، شکاف میان مزد و هزینه زندگی تنها یک شاخص اقتصادی نیست؛ بلکه مستقیماً بر کیفیت زندگی خانوار اثر میگذارد.
او ادامه میدهد: وقتی درآمد خانوار برای هزینههای ضروری کافی نباشد، نخستین واکنش معمولاً حذف تفریح و سفر است. پس از آن خرید پوشاک، لوازم منزل و برخی خدمات آموزشی و فرهنگی کاهش پیدا میکند. اما اگر فشار ادامه پیدا کند، هزینههای درمان، تغذیه و حتی کیفیت مسکن نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
بررسی دستمزد بدون توجه همزمان به هزینه مسکن، تصویر کاملی از وضعیت اقتصادی کارگران ارائه نمیدهد
این کارشناس اقتصاد خانواده در بخش دیگری از سخنان خود میگوید: در بررسی قدرت خرید کارگران، نمیتوان هزینه مسکن را نادیده گرفت. حتی اگر یک خانوار بتواند هزینه خوراک خود را با کاهش کیفیت یا مقدار مصرف کنترل کند، هزینه اجاره مسکن معمولاً انعطاف بسیار کمتری دارد.
بهادری تأکید میکند: بررسی دستمزد بدون توجه همزمان به هزینه مسکن، تصویر کاملی از وضعیت اقتصادی کارگران ارائه نمیدهد. برای بسیاری از خانوارهای کارگری، اجاره خانه بخش بزرگی از درآمد ماهانه را میبلعد و پس از پرداخت اجاره، بخش محدودی از درآمد برای خوراک، درمان، حملونقل، آموزش و سایر هزینهها باقی میماند.
مشکل اصلی فاصله زمانی میان تعیین دستمزد و تغییرات سریع قیمتهاست
او میافزاید: یکی از مشکلات اصلی اقتصاد ایران، فاصله زمانی میان تعیین دستمزد و تغییرات سریع قیمتهاست. مزد در یک مقطع مشخص برای یک سال تعیین میشود، اما قیمت کالاها و خدمات در طول سال ثابت نمیماند.
بهادری در پایان تاکید میکند: گزارشهای منتشرشده در ماههای اخیر نیز کاهش ارزش واقعی دستمزد را نشان میدهد. در برخی محاسبات، حداقل مزد 1405 با توجه به نرخ ارز به حدود 78 دلار رسیده است؛ هرچند مقایسه دلاری به تنهایی معیار سنجش رفاه خانوار نیست و قدرت خرید داخلی شاخص مهمتری برای ارزیابی معیشت است.